Op zoek naar foto's?

Dossier WMF

Het World Monuments Fund (WMF) werkt al meer dan 40 jaar als een onafhankelijk non-profit organisme in 90 verschillende landen in de wereld, met de optiek om de belangrijkste schatten van het werelderfgoed te redden. Via partnerships met lokale gemeenschappen, mecenassen en regeringen stimuleert het een duurzaam beheer van het erfgoed. Zo kan het aan de toekomstige generaties worden overgedragen.
Het hoofdkwartier van het WMF is gevestigd in New York City en er zijn kantoren over heel de wereld.

De World Monuments Watch, het vlaggeschip van het WMF, werd opgericht in 1996 en publiceert om de twee jaar op voorstel van plaatselijke verenigingen en particulieren een lijst van de meest bedreigde sites ter wereld.
Sinds de initiatie van het Watch-programma zijn er meer dan 630 sites in 125 landen en gebieden op de lijst geplaatst. Ongeveer de helft van de sites in 79 landen hebben WMF-steun gekregen voor een totaalbedrag van 50 miljoen dollar. Die steun leverde dan weer bijkomende financiering voor ruim 150 miljoen dollar op, afkomstig uit andere bronnen. Daarmee wordt het effect van het
Watch-programma meer dan ooit bevestigd.

De tweejaarlijkse lijst wordt samengesteld door een internationaal panel van experts in de archeologie, architectuur, kunstgeschiedenis en erfgoedzorg.
Voor vele sites op de lijst is het de beste garantie voor overleving.
Zo werd met een dossier van het Sint-Lukasarchief het toen gesloten en bestemmingsloos Omroepgebouw aan het Flageyplein op de lijst van de 100 meest bedreigde gebouwen ter wereld van 1998-1999 geplaatst. Deze nominatie is de katalysator geweest voor de herbestemming, renovatie en restauratie van het huidige "Flagey".

Op de persconferentie in New York van 6 oktober laatsleden werd de Watch-lijst 2010 door de president van het World Monuments Fund, Bonnie Burnham, bekend gemaakt. Deze tweejaarlijkse lijst van bedreigd erfgoed omvat 93 sites verspreid over 47 verschillende landen in de wereld. Tussen die 93 zijn er 15 sites uit de 20ste eeuw.

De Watch-lijst 2010 omvat verschillende types van sites. De lijst illustreert de noodzaak om een evenwicht te creëren over heel de wereld tussen de zorg voor het erfgoed enerzijds en het milieu, de sociale en de economische belangen van gemeenschappen anderzijds.

Het modernistische sanatorium in Tombeek (Overijse) van architect Maxime Brunfaut, een architectuur uit het interbellum, is mooi gekaderd in het geheel van de 93 sites. Zo staat de beroemde, maar zeer kwetsbare site van de Inca-beschaving uit de 15de eeuw, Machu Picchu in Peru voor de tweede maal op de lijst. De site lijdt fel onder de grootschalige ontwikkeling van het toerisme en de daaraan gekoppelde toerisme-structuren.
De ruïnes uit de 2de en 12de eeuw na Christus van de burchten en stadswallen van het oude Khorezm in Uzbekistan werden eveneens geselecteerd.

Een groot aantal sites op de lijst vragen om een vorm van samenwerking tussen de verschillende sectoren: economie, milieu en natuur, erfgoedzorg en de sociaal-maatschappelijke sector.
Uit de geselecteerde sites in stedelijke kernen en in de cultuurlandschappen blijkt duidelijk dat het erfgoed niet langer geïsoleerd kan benaderd worden, maar als een deel van de fysische en de sociale context moet kunnen functioneren.

Op de lijst 2010 staan zo bijvoorbeeld ook de traditionele stadswoningen, de machiya, in Kyoto (Japan).
De Sagrada Familia van Antonio Gaudi in Barcelona werd opgenomen. Er bestaan plannen om op twee meter van de funderingen van de nog te voltooien gevel van de Verlosser een metrotunnel aan te leggen.
Het historische centrum van Sevilla staat op de lijst omdat men de bouw van een kantoortoren plant op een plaats waar de relatie tussen de historische stad en het landschap zou verstoord worden.
Het meest dramatische zijn schijnbaar de 50.000 rotstekeningen in het Noorden van Pakistan. 10.000 jaar geschiedenis zou moeten verdwijnen voor de aanleg van een stuwdam.

De 2010 Watch bevat uiteraard ook een aantal sites die geteisterd werden door gewapende conflicten en natuurrampen.

Maar de lijst bevat 15 hoogwaardige sites uit de 20ste eeuw en tevens highlights volgens Bonnie Burnham. Deze architectuur is dikwijls problematisch door het experimenteel gebruik van materialen en de al te innovatieve creaties.
Op de persconferentie vernoemt presidente Bunnie Burnham, vier van de 15 sites, die een icoonwaarde hebben: de Talisien in Wisconsin en de Taliesin West in Arizona van Frank Lloyd Wright.
Het fantastische "landschap" Las Pozas, in Xilitla, Mexico, het is een reeks van kanaaltjes, vijvers en architecturale folies gebouwd in het midden van de 20ste eeuw. Zonder dringende ingreep zullen de beton- en staalstructuren snel terug ingepalmd worden door de natuur.
En Bonnie Burnham citeert eveneens het gedurende meer dan twintig jaar verwaarloosde Sanatorium Lemaire in Tombeek!
Vanaf 6 oktober heeft de "Wereld Monumenten Wacht" de hele wereld wakker geschud voor de problematiek van het sanatorium in Tombeek en staat het ruïneuse gebouwencomplex onder de hoede van de internationale gemeenschap.
Hoogtijd om in te grijpen en het modernistische meesterwerk van Maxime Brunfaut nieuw leven in te blazen.

Jos Vandenbreeden
Architecture Archive – Sint-Lukasarchief VZW
Vanderlindenstraat 22, 1030 Brussel
T. 02 217 65 99 – F. 02 219 93 10
Email: sla@sint-lukasarchief.be Website: www.sint-lukasarchief.be

Persbericht

Brussel, 9 oktober 2009

Internationale steun voor één van de meest bedreigde gebouwen ter wereld

Het sanatorium Joseph Lemaire in Tombeek, "One of the 100 most endangered sites in the world", kan rekenen op internationale  steun. Meer dan 1000 ondertekenaars uit 50 verschillende landen zetten mee kracht onder het internationaal verzoekschrift van de actiegroep "RedHetSanatorium". Na meer dan 20 jaar verwaarlozing moet een herbestemming gerealiseerd worden om het beschermde monument van zijn ondergang te redden.

De opname in de lijst van de `100 meest bedreigde sites ter wereld´ en de ondersteuning van het verzoekschrift door de internationale architectuur- en kunstwereld benadrukken hoe belangrijk het sanatorium op wereldvlak is. Ondertekenaars van gerenommeerde universiteiten, instituten en organisaties betuigen hun steun; ondermeer afgevaardigden van nationale en internationale organisaties zoals het VAI, Docomomo, ICOMOS en Europa Nostra en verschillende vooraanstaande architecten onder wie de Vlaams Bouwmeester Marcel Smets, de Nederlander Herman Hertzberger en het architectenduo Paul Robrecht en Hilde Daem.

In het verzoekschrift ijvert RedHetSanatorium voor een duurzame herbestemming, die het omliggende natuurgebied respecteert en de waarde van het monument op sociaal, cultureel, architecturaal en historisch vlak bewaart. Ook het gedeeltelijk publieke karakter moet behouden blijven. Daarnaast wil RedHetSanatorium alle betrokken partijen stimuleren tot een proactieve samenwerking.   

Een redding is er nog niet, wel hoop op een betere toekomst. Al enkele maanden werkt een projectontwikkelaar aan een herbestemming. Na vele jaren van getouwtrek en een stroeve communicatie tussen de verschillende partijen, lijkt het de goede richting uit te gaan. De verschillende partijen kijken steeds meer in dezelfde richting en ze staan nu verder dan ooit. Toch zijn er heel wat problemen: de meer dan 20 jaar durende leegstand en de verschillende brandstichtingen hebben het gebouw in een alarmerende toestand gebracht. Een duurzame herbestemming dringt zich op, voordat het verval onomkeerbaar wordt.

Het sanatorium Lemaire van de architect Maxime Brunfaut opent onder internationale belangstelling in 1937. In 1987 sluit het zijn deuren, al snel volgt de bescherming als monument. Verschillende herbestemmingdossiers worden  ingediend, maar steeds stuiten ze op verzet. Na 20 jaar van verwaarlozing start in 2007 de actie RedHetSanatorium. De vastgelopen dossiers worden opnieuw onder de aandacht gebracht en verschillende projectontwikkelaars hebben vorig jaar gewerkt aan een herbestemming. De huidige projectontwikkelaar - en nieuwe eigenaar - heeft de voorkeur gekregen van de gemeente en wil het sanatorium omvormen tot een rusthuis gekoppeld aan zorgflats. Een restaurant wordt voorzien om het semipublieke karakter te bewaren. Aanpassingen aan de hedendaagse normen en comforteisen zijn bepalend voor het uitzicht van het sanatorium. Ook een uitbreiding dringt zich op; hoe die zal worden uitgevoerd, staat nog ter discussie.

De herbestemming kost veel moed en inzet, maar in binnen- en buitenland is aangetoond dat zo’n project niet onmogelijk is.

Bijlage: het internationaal verzoekschrift en alle individuen, instituten en organisaties die het verzoek ondertekenden, als ook enkele reacties.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

De actiegroep "RedHetSanatorium":

e-mail: info@redhetsanatorium.be
website: www.redhetsanatorium.be